agresja na drodze

Przyczyny

Przyczyny agresji drogowej są związane zarówno z cechami osobowościowymi, jak i z czynnikami sytuacyjnymi. Na podstawie badań wyróżniono określone cechy osobowości oraz sposoby zachowania i myślenia zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia agresywnych zachowań za kierownicą.

Jakie czynniki zwiększają podatność na agresję?

$

Negatywne lub wrogie myślenie o innych ludziach

$

Niedowierzanie innym i tendecja do ich osądzania

$

Mała skłonność do wybaczania

$

Niemyślenie o przyszłych konsekwencjach swoich czynów

$

Mała ugodowość i niestabilność emocjonalna

$

Impulsywność

$

Skłonność do wpadania w gniew

$

Tłumiona agresja

Aggressive Driving – Monster

* Spot Departamentu Transportu w Texasie w ramach amerykańskiej kampanii „Be safe. Drive smart”.

Rdzeń agresji drogowej

Samoocena

Niedowartościowanie

Według badań przeprowadzonych przez Dr Anetę Przepiórkę, agresywne zachowania na drodze najczęściej podejmują kierowcy o niestabilnej samoocenie. Kierowcom takim wydaje się, że ktoś inny celowo utrudnia im przejazd i czują oni, że muszą się bronić podejmując zachowania ryzykowne i agresywne.

Innymi słowy, jeżeli ktoś postępuje niezgodnie z przewidywaniami takich kierowców, czują się oni zagrożeni i zaczynają reagować agresją.

Agresja jako Tendencja do ochrony swojego terytorium

Agresja jest charakterystyczną dla mężczyzn, formą chronienia swojego terytorium i podkreślenia swojego znaczenia. Występuje również u kobiet przejmujących męskie role. Droga i samochód to idealny sposób do wyznaczenia swojej wysokiej pozycji w hierarchii kierowców. Zachowanie agresywne wymusza na innych podporządkowanie się agresorowi, a jemu  pozwala poczuć, że znalazł się wyżej w hierarchii społecznej. 

Psycholog transportu Andrzej Markowski

Główne typy agresywnych zachowań na drodze

„Wojownik” i „Wychowawca”

„Wojownik”

Zachowania z obszaru agresji drogowej mogą wynikać z silnej tendencji do rywalizacji połączonej z podświadomym poczuciem wrogości w stosunku do innych kierowców. Kierowcy są postrzegani jako rywale lub przeszkody w swobodnej jeździe. Zachowania takie są związane z wiecznym poczuciem pośpiechu i potrzebą osiągnięcia celów niezależnie od środków koniecznych do ich osiągnięcia. W przypadku ruchu drogowego celem jest jak najszybsze dotarcie do końcowego punktu podróży, a środkami służącymi do jego ośiągnięcia – wrogie zachowania w stosunku do innych kierowców.

„Wychowawca”

Zachowania z obszaru agresji drogowej mogą też wynikać z silnej tendencji do pouczania innych ludzi połączonej z brakiem tolerancji nawet dla najmniejszych błędów. W obszarze ruchu drogowego zachowanie takie polega na zwalczaniu wszelkich odstępstw od przepisów ruchu drogowego, ale także i różnych niepisanych reguł zachowania. Porządek „przywracać” można za pomocą dosadnej gestykulacji, sygnałów świetlnych i dźwiękowych, a także demonstracyjnego „brania odwetu”. Ten rodzaj zachowań budzi u innych kierowców irytację i agresję, a stosowane „zabiegi wychowawcze” stanowią jeszcze większe zagrożenie niż to, co było ich przyczyną.

Czynniki sytuacyjne

Oprócz przyczyn związanych z zachowaniem kierowcy, na agresję drogową, w dużym stopniu, wpływa też sytuacja, w której kierowca się znajduje. 

Psycholog transportu Dr Jadwiga Bąk

$

Izolacja

W zamkniętym samochodzie jesteśmy anonimowi i jakby odgrodzeni od reszty świata. W takich warunkach dużo łatwiej jest dać upust złości i okazać wrogość w stosunku do innego człowieka, niż jeżeli mielibyśmy to zrobić patrząc komuś prosto w twarz, nie będąc odgrodzeni szybą i iluzorycznym poczuciem odseparowania od innych ludzi.

$

Stres i frustracja

Tendencja do agresywnych zachowań nasila się w warunkach stresu i frustracji. Frustracja pojawia się wtedy, kiedy ktoś lub coś utrudnia nam dotarcie do wyznaczonego przez nas celu. Jest to uczucie naturalne, jednak w pewnych okolicznościach może zamienić się w wybuch agresji. Staje tak, gdy zewnętrzne okoliczności doprowadzają nas do granicy wytrzymałości, a my mając w sobie zalążek agresji dajemy jej upust . Trudno wyobrazić sobie bardziej irytujące połączenie niż wszechobecny pośpiech skonfrontowany z blokującymi nas czerwonymi światłami, wiecznie zakorkowanym miastem i często nieporadnym zachowaniem innych kierowców.

$

Trudności komunikacyjne

W codziennych kontaktach możemy łatwo zaobserwować, że nasze zachowanie zaczyna wzbudzać czyjeś negatywne emocje i kiedy w relacji z drugim człowiekiem narasta konflikt, możemy poprzez wyraz twarzy, albo pojednawczy gest, złagodzić napięcie. Natomiast kierowca w samochodzie ma w tym zakresie ograniczone możliwości i czasem może sobie nawet nie zdawać sprawy z tego, że jego zachowanie może wzbudzać czyjąś agresję. Agresja za kierownicą jest szczególnie widoczna u osób uzależnionych od samochodu, którzy rezygnując z korzystania z innych form transportu (takich jak komunikacja miejska czy rower), tracą też umiejętność pojednawczego koegzystowania z innymi członkami społeczności. 

Rozprzestrzenianie się agresji

Agresja ma tendencję do rozprzestrzeniania się. Dzieje się tak, za pośrednictwem dwóch mechanizmów: Efektu wzajemności i Efektu domina.

Chris Tennant z London School of Economics

$

Efekt wzajemności

Wrogie zachowania prowadzą do wrogich odpowiedzi, w efekcie powstaje samonapędzająca się spirala negatywnych emocji i drobne nieporozumienie na drodze niepostrzeżenie może się zamienić w agresywny konflikt, czy wręcz napad drogowej furii.

$

Efekt domina

Istnieje też pośredni mechanizm rozprzestrzeniania się agresji drogowej. Większość interakcji pomiędzy kierowcami jest przelotna. Najczęściej odwzajemnienie agresywnego  zachowania nie odbywa się bezpośrednio, czyli zachowujemy się w sposób agresywny w stosunku do innego kierowcy, którego spotkamy na późniejszym etapie podróży. Wspólne badanie firmy Goodyear i London School of Economics and Political Science (LSE) wykazało, że aż 55% ankietowanych przyznaje, że gdy zostaną sprowokowani lub poirytowani przez innego kierowcę, są bardziej skłonni odbić to sobie na następnym, napotkanym później użytkowniku drogi. W ten sposób na drodze powstaje efekt domina . 

$

Konsekwencje łańcucha agresji

Według Dr Chrisa Tennanta agresywna jazda jednej osoby może zainicjować reakcję łańcuchową pomiędzy innymi kierowcami , a w konsekwencji doprowadzić nawet do wypadku, którego realny sprawca i inicjator będzie już daleko. 

Nauka zaczyna się od dziecka

Bardzo ważnym elementem kształtowania zachowań związanych z agresją drogową są także postawy rodzicielskie. 

Psycholog transportu Dr Dorota Bąk-Gajda

Jaki zachowują się kierowcy jadący ze swoimi dziećmi?

%

Reagują w sposób zaczepny

%

Wściekają się na innych kierowców

%

Krzyczą podczas jazdy

* Badanie przeprowadzone na zlecenie Szkoły Jazdy Renault (TNS OBOP, 2007 r.)